Rzecz oddana jako gwarancja
Zastaw pozwalał wierzycielowi oprzeć zaufanie nie tylko na obietnicy dłużnika, lecz także na konkretnej rzeczy. W różnych epokach przedmiot bywał wydawany wierzycielowi, pozostawał u dłużnika albo przechodził na wierzyciela pod warunkiem późniejszego zwrotu.
Wspólna była myśl, że niewykonanie zobowiązania otwiera drogę do zaspokojenia z określonego dobra. Dzisiejsze zabezpieczenia rzeczowe są znacznie bardziej sformalizowane i nie pozwalają wierzycielowi dowolnie przejąć przedmiotu.
Za cudzy dług mógł odpowiadać poręczyciel
Wiarygodność zobowiązania wzmacniała osoba trzecia. Poręczyciel obiecywał spełnić świadczenie, jeżeli główny dłużnik tego nie zrobi. Taka odpowiedzialność mogła opierać się na formalnym przyrzeczeniu, więzi rodzinnej albo pozycji w lokalnej wspólnocie.
Idea trwa do dziś: poręczenie nadal może powodować odpowiedzialność za cudzy dług, ale jej zakres wynika z umowy i przepisów, a dochodzenie roszczenia wymaga właściwej podstawy prawnej.
Praca i zależność osobista jako sposób spłaty
W wielu systemach dług mógł prowadzić do obowiązku pracy na rzecz wierzyciela. Granica między dobrowolną odpracowaną należnością, zależnością kontraktową a faktyczną niewolą bywała bardzo cienka.
Skutki dotykały niekiedy również rodziny, która traciła źródło utrzymania albo sama popadała w zależność. Historia zadłużenia jest dlatego także historią stopniowego wyznaczania granic ludzkiej wolności.
Więzienie za długi nie służyło spłacie
W nowożytnej Europie więzienie dłużników miało wywierać nacisk na zapłatę, choć osadzenie często odbierało możliwość pracy i zdobycia środków. Koszty utrzymania mogły dodatkowo pogłębiać problem.
Krytyka tej sprzeczności oraz rozwój postępowań upadłościowych przyczyniły się do odchodzenia od pozbawienia wolności za samą niewypłacalność cywilną.
Współczesny przymus ma granice
Obecnie niewykonanie zwykłego długu cywilnego nie oznacza oddania osoby wierzycielowi ani pozbawienia wolności tylko dlatego, że nie ma pieniędzy. Egzekucja jest kierowana do majątku w granicach określonych ustawą.
Ochronie podlegają m.in. niektóre przedmioty codziennego użytku, część dochodów oraz wskazane świadczenia. Z drugiej strony wierzyciel zachowuje prawo do wykonania tytułu. Prawo poszukuje więc równowagi między skutecznością a zachowaniem minimum egzystencji i godności.